Cəmiyyət
23:46, 23 Sentyabr 2026
23 sentyabr 2026-cı il tarixində Azərbaycan Milli Qeyri-Hökumət Təşkilatları Forumunun (AMQF) təşkilatçılığı ilə keçirilən “Qərbi Azərbaycanda Alban İrsi” mövzusunda seminar mühüm elmi və ictimai əhəmiyyət daşıyan məsələlərin müzakirəsi baxımından diqqətçəkən tədbirlərdən biri oldu.
Mən də “Zəka İşığında” Milli Dəyərlərin Təbliğinə Dəstək İctimai Birliyinin sədri kimi seminarda iştirak etdim. Tədbirdə ictimaiyyət nümayəndələri, tarixçilər, arxeoloqlar, QHT rəhbərləri və mövzuya maraq göstərən digər şəxslər bir araya gələrək Qafqaz Albaniyasının tarixi-mədəni irsi, Qərbi Azərbaycanda mövcud olmuş alban xristian abidələri və onların elmi baxımdan araşdırılması məsələləri ətrafında fikir mübadiləsi apardılar.
Seminarda UNEC Multikulturalizm Tədqiqat Mərkəzinin rəhbəri, AMEA-nın aparıcı elmi işçisi, professor Məhəbbət Paşayevanın mövzu ilə bağlı təqdimatı xüsusi maraq doğurdu. Təqdimatda Qafqaz Albaniyasının tarixi və mədəni irsi, alban xristian abidələrinin xüsusiyyətləri və bu irsin elmi əsaslarla öyrənilməsinin əhəmiyyəti barədə geniş məlumat verildi.
Belə tədbirlərin əhəmiyyəti yalnız tarixi faktların xatırladılması ilə məhdudlaşmır. Əslində, hər bir tarixi irs nümunəsi keçmişlə bu gün arasında mənəvi və elmi körpüdür. Onun öyrənilməsi, sənədləşdirilməsi, qorunması və gələcək nəsillərə çatdırılması milli yaddaşın mühüm istiqamətlərindən biridir.
Qərbi Azərbaycanda Alban irsi ilə bağlı qarşıda görüləsi işlər isə kifayət qədər genişdir. Bu istiqamətdə mövcud elmi mənbələrin sistemləşdirilməsi, arxiv materiallarının araşdırılması, tarixi abidələr haqqında məlumatların vahid elmi bazada toplanması, mütəxəssislərin iştirakı ilə tədqiqatların aparılması və əldə olunan nəticələrin beynəlxalq elmi ictimaiyyətə çatdırılması mühüm əhəmiyyət kəsb edir.
Xüsusilə gənc tədqiqatçıların bu mövzuya cəlb edilməsi, tarix, arxeologiya, memarlıq, etnoqrafiya və multikulturalizm istiqamətlərində birgə araşdırmaların aparılması gələcək üçün ciddi elmi nəticələr yarada bilər. Eyni zamanda, tarixi-mədəni irslə bağlı məlumatların yalnız elmi dairələrdə deyil, cəmiyyətə də düzgün və əsaslandırılmış şəkildə çatdırılması vacibdir.
Bu baxımdan QHT-lərin də üzərinə mühüm vəzifələr düşür. İctimai təşkilatlar elmi araşdırmaların nəticələrinin ictimaiyyətə təqdim olunması, maarifləndirici layihələrin həyata keçirilməsi, konfrans və seminarların təşkili, sənədli və media layihələrinin hazırlanması istiqamətində fəal rol oynaya bilərlər.
Məncə, tarixi irsi qorumağın ən etibarlı yolu onu elmi şəkildə öyrənmək və sənədləşdirməkdir. Çünki araşdırılmayan tarix zaman keçdikcə unudula, sənədləşdirilməyən faktlar isə müxtəlif yozumlara məruz qala bilər. Buna görə də belə mövzulara münasibətdə elmi obyektivlik, mənbələrə əsaslanmaq və peşəkar tədqiqat metodlarından istifadə xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Seminarın digər mühüm tərəfi isə müxtəlif sahələrin nümayəndələrini eyni müzakirə platformasında bir araya gətirməsi idi. Tarixçi, arxeoloq, alim, jurnalist və QHT nümayəndəsinin mövzuya öz baxışını ortaya qoyması məsələnin daha geniş və sistemli şəkildə dəyərləndirilməsinə imkan yaradır.
Bu baxımdan “Qərbi Azərbaycanda Alban İrsi” seminarını yalnız bir tədbir deyil, tarixi-mədəni irsin araşdırılması və gələcək tədqiqat istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsi baxımından faydalı müzakirə platforması hesab edirəm.
Tədbirin təşkilinə və bu mühüm mövzunun gündəmə gətirilməsinə görə Azərbaycan Milli Qeyri-Hökumət Təşkilatları Forumuna təşəkkür edirəm. Eyni zamanda, mövzu ilə bağlı dəyərli elmi təqdimatına görə professor Məhəbbət Paşayevaya, eləcə də seminarda iştirak edən bütün alim, tədqiqatçı, QHT rəhbəri və ictimaiyyət nümayəndələrinə minnətdarlığımı bildirirəm.
Tarixi irsimizə sahib çıxmaq yalnız keçmişi xatırlamaq deyil. Bu, milli yaddaşı qorumaq, elmi həqiqətləri gələcək nəsillərə çatdırmaq və tariximizin dünya elmi ictimaiyyətində layiqli şəkildə tanıdılmasına töhfə verməkdir.
