Azərbaycan muğamı təkcə musiqi janrı deyil, xalqın yaddaşını, mənəvi dirənişini və tarixi davamlılığını yaşadan canlı bir dəyərdir. Bu sənət əsrlər boyu formalaşaraq milli kimliyin ayrılmaz hissəsinə çevrilmiş, keçmişlə bu gün arasında qırılmaz körpü yaratmışdır. Muğam yaşadıqca xalq öz ruhunu qoruyur, yaddaşını itirmir və özünüdərk hissini yaşadır.

Xanəndəlik məktəbi də bu böyük irsin əsas dayaqlarından biridir. Bu məktəb təsadüfi şəkildə yaranmayıb, o, ustad-şagird ənənəsi, mənəvi məsuliyyət və sənətə sədaqət üzərində qurulub. Burada təkcə səs deyil, insanın daxili aləmi, ədəb-ərkanı, səbr və vicdanı formalaşır. Muğam ifaçısı yalnız musiqiçi deyil, o, millətin hisslərini, tarixini və taleyini daşıyan bir söz adamıdır.

Uzun illər pedaqoji fəaliyyət göstərmiş ustad xanəndə Sabir Abdullayevin fikirlərində bu həqiqət aydın şəkildə ifadə olunur. Onun sözlərinə görə, muğamın kökü torpaqdan gəlir, lakin ruhu göylərə bağlıdır. Bu sənət səsdən daha artıqdır – bu, daxili intizam, mənəvi məsuliyyət və sənətə sədaqətin təcəssümüdür. Xanəndəlik məktəbi tarixdən qopmaq üçün deyil, onu yaşatmaq və gələcəyə ötürmək üçün mövcuddur.

Azərbaycanın müasir tarixində mədəniyyət sahəsində baş verən dönüşlər də muğamın inkişafına ciddi təsir göstərmişdir. Ulu Öndər Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışından sonra mədəniyyət dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən birinə çevrildi. Bu dövrdən etibarən muğamın qorunması, sənətkarların dəyərinin tanınması və milli irsin sistemli şəkildə inkişaf etdirilməsi ardıcıl dövlət xətti kimi formalaşdı.

Bu xətt bu gün də davam etdirilir və xüsusilə Mehriban Əliyevanın təşəbbüsləri ilə yeni mərhələyə yüksəlib. Onun rəhbərliyi ilə həyata keçirilən layihələr muğamın yalnız qorunmasına deyil, həm də dünya miqyasında tanıdılmasına xidmət edir. Bu fəaliyyət təsadüfi deyil, dərin düşünülmüş və milli maraqlara əsaslanan mədəni siyasətin nəticəsidir.

Sabir Abdullayevin fikirlərində Mehriban xanımın təşəbbüslərinə xüsusi bir ehtiram hiss olunur. Xüsusilə “Qarabağ xanəndələri” nəşri haqqında danışarkən bu münasibət daha qabarıq şəkildə üzə çıxır. O, bu nəşri sadəcə bir kitab kimi deyil, milli yaddaşa göstərilən böyük ehtiramın ifadəsi kimi qiymətləndirir. Bu əsərin ərsəyə gəlməsi muğam sənətinə verilən yüksək dəyərin bariz nümunəsidir.

“Qarabağ xanəndələri” layihəsi yalnız məlumat toplusu deyil, həm də bir mədəniyyət manifestidir. Burada Qarabağ muğam məktəbinin klassik ifaçıları, onların sənət yolu və ifa ənənələri sistemli şəkildə toplanaraq gələcək nəsillərə çatdırılır. Nəşrin müxtəlif dillərdə hazırlanması isə Azərbaycan muğamının beynəlxalq mədəni mühitdə tanıdılması baxımından mühüm addımdır. Bu yanaşma muğamın yalnız milli sərvət kimi deyil, ümumbəşəri dəyər kimi təqdim olunmasına xidmət edir.

Sabir müəllimin yanaşmasında bu işin mənəvi tərəfi xüsusi yer tutur. Onun düşüncəsinə görə, belə təşəbbüslər sənətin dəyərini yüksəldir, onu sadəcə səhnə hadisəsindən çıxarıb milli kimliyin əsas sütunlarından birinə çevirir. Bu, muğamın yalnız qorunması deyil, onun ruhunun yaşadılması deməkdir.

Bu proseslərin gənc nəslə təsiri də danılmazdır. Bu gün muğam artıq yalnız keçmişin yadigarı kimi deyil, yaşayan və inkişaf edən bir sənət kimi qəbul olunur. Gənclər bu sahəyə daha böyük məsuliyyətlə yanaşır, onu təmsil etdiklərinin fərqində olurlar. Dövlət qayğısı və mədəni təşəbbüslər onların bu sənətə münasibətini daha da gücləndirir.

Sabir Abdullayevin fikirlərində bir həqiqət aydın görünür: milli musiqi yalnız fərdi istedadla deyil, dövlət dəstəyi və mənəvi məsuliyyətlə yaşayır. Muğamın bu gün də yaşayaraq inkişaf etməsi ustad sənətkarların sədaqəti ilə yanaşı, onu qoruyan və dünyaya tanıdan mədəni siyasətin nəticəsidir.

Bu baxımdan muğam təkcə dinlənilən sənət deyil, hiss olunan və yaşanan bir dəyərdir. Onu anlamaq üçün qulaq kifayət etmir – onu ürəklə duymaq lazımdır.

Cəmilə Çiçək

Prezident təqaüdçüsü,

Zekainfo.az saytının təsisçisi və baş redaktoru